تاريخ : 91/04/05 | 9:21 | نويسنده : پیمان حیدری مقدم

هرحساب مستقل یك واحد مالی و حسابداری مستقل با مجموعه ای از حسابهای متوازن می باشد كه در آنها وجوه نقد و سایر داراییها، بدهیها، اندوخته ها، مازاد به طور كلی، منابع و مصارفی كه به منظور اجرای فعالیتها و عملیات خاص یا نیل به اهداف معین طبق قوانین و مقررات تفكیك شده اند، ثبت می شود.

شروط لازم و كافی ایجاد هر حساب مستقل:

1- وجود یك واحد مالی مستقل شامل وجوه نقد و سایر دارایی هایی كه طبق مقررات به مقاصد و مصارف معین و یا برنامه ها، فعالیتها و طرحهای خاص تخصیص یافته اند.

2- وجود یك واحد حسابداری دوطرفه مستقل كه فعالیتهای مربوط به واحد مالی مستقل در آن ثبت می شوند.

سه نوع كلی حسابهای مستقل : الف- وجوه دولتی ب- وجوه سرمایه ای ج- وجوه امانی

حساب مستقل برای وجوه دولتی:

معمولا شامل حسابهای مستقل زیر می باشد:

1- حساب مستقل عمومی

2- حساب مستقل درامد اختصاصی

3- حساب مستقل پروژه های عمرانی

4- حساب مستقل تامین مالی و بازپرداخت دیون بلندمدت

5- حساب مستقل وجوه دریافتی بابت خدمات خاص

1- حساب مستقل عمومی: یك واحد حسابداری و مالی مستقل است كه در آن فعالیتهای مالی مربوط به داراییها، درامدها و منابع معینی كه طبق مقررات برای تامین مالی عملیات، فعالیتها، خدمات جاری، عادی و عمومی هر سازمان دولتی یا غیرانتفاعی مورد استفاده قرار می گیرند ثبت می شوند.

این حساب ممكن است عناوین دیگری چون: "حساب مستقل عملیاتی" ، "حساب مستقل جاری نامحدود"، "حساب مستقل درامد عمومی" یا "حساب مستقل كل" نیز داشته باشد.

مالیاتها، عوارض، جرایم، كمكهای دریافتی از دولت، حق الزحمه خدمات و سایر دریافتها معمولا منابع حساب مستقل عمومی و هزینه های مربوط به اجرای برنامه ها، فعالیتها و عملیات جاری سازمان دولتی معمولا مصارف این حساب مستقل را تشكیل می دهند.

تفاوتهای حساب مستقل عمومی با واحدهای حسابداری مستقل در حسابداری بازرگانی:

1- این حساب مستقل علاوه بر حسابهای عادی، شامل حسابهای بودجه ای برای ثبت درامدهای پیش بینی شده، اعتبارات مصوب و تعهدات قطعی نشده می باشد.

2- هزینه های حساب مستقل عمومی معمولا به منظور تحصیل درامد انجام نمی شود بلكه هدف اصلی اجرای برنامه ها، فعالیتها و عملیاتی است كه در بودجه مصوب پیش بینی شده است بنابراین اصل "تطبیق هزینه ها با درامدهای دوره مالی" به منظور تعیین سود ویژه كه هدف اصلی موسسات بازرگانی است، در حسابداری حساب مستقل عمومی دارای كاربرد نیست.

3- با وجود اینكه حساب مستقل عمومی دارای عمر نامحدود می باشد، تداوم فعالیتهای مالی حساب مستقل مذكور مستلزم تصویب بودجه سالانه است.

4- در حساب مستقل عمومی شناخت درامد معمولا بر اساس یكی از مبانی حسابداری تعهدی تعدیل شده یا نقدی صورت می گیرد.

2- حساب مستقل درامد اختصاصی: معمولا برای ثبت فعالیتهای مالی مربوط به دریافت و مصرف درامدهای خاصی كه معمولا برای مصارف و مقاصد عملیاتی معین وصول می گردند نگهداری می شود. خصوصیات این حساب مستقل اساسا مشابه با حساب مستقل عمومی می باشد و فعالیتهای مالی آن تا زمانی كه مجوز قانونی ایجاد حساب مستقل و وصول درامدهای آن به قوت خود باقی است ادامه می یابد.

3- حساب مستقل پروژه های عمرانی: این حساب مستقل جهت ثبت فعالیتهای مالی مربوط به وجوه و منابع مالی كه برای ایجاد یا خرید اموال، ماشین آلات و تجهیزات سرمایه ای اساسی به مصرف می رسند نگهداری می شود. بنابراین این حساب مستقل شامل دریافتها و پرداختهای حاصل از فروش اوراق قرضه عمومی صادره جهت خرید یا احداث اموال و تجهیزات سرمایه ای و كمكهای دریافتی و وجوه انتقالی از سایر حسابهای مستقل برای پروژه های عمرانی می باشد.

عمر این حساب مستقل از تاریخ تصویب قانونی هر پروژه شروع و تا تاریخ تكمیل پروژه و انتقال رسمی دارایی های سرمایه ای به سازمان دولتی ادامه می یابد، ولی حسابهای اسمی حساب مستقل مذكور جهت تسهیل در تهیه صورتهای مالی سالانه معمولا در پایان سال بسته می شوند.

دارایی های ثابت یا بدهی های بلندمدت حصل از اجرای پروژه ها معمولا در حساب مستقل پروژه های عمرانی ثبت نمی شود ولی دارایی هایی كه به وجه نقد تبدیل و برای پروژه مصرف می شوند در حساب مستقل مذكور منعكس می گردند. به همین ترتیب فقط بدهیهایی كه باید از محل داراییهای حساب مستقل پداخت شوند در این حساب مستقل نگهداری می شوند. در نتیجه مازاد این حساب مستقل نمایانگر مابه التفاوت داراییهای جاری با بدهی های جاری یا به عبارت دیگر نشان دهنده وجوه و منابع مالی موجود برای انجام هزینه های حساب مستقل مذكور می باشد.

4- حساب مستقل تامین مالی و بازپرداخت دیون بلندمدت: در این حساب مستقل فعالیتهای مالی مربوط به منابع مالی و درامدهایی كه برای بازپرداخت اصل و فرع اوراق قرضه و بدهیها و تعهدات بلندمدت عمومی وصول می گردند ثبت می شود.

در این حساب مستقل علاوه بر حسابهای عادی، حسابهای بودجه ای مربوط به درامدهای پیش بینی شده و اعتبارات مصوب نیز ثبت می شوند ولی نگهداری حساب تعهدات قطعی نشده ضرورتی ندارد زیرا مشخص است كه اعتبارات مصوب فقط جهت بازپرداخت دیون و اوراق قرضه بلندمدت مصرف می شوند.

درامدها و منابع مالی حساب مستقل مذكور شامل مالیاتهای قابل وصول و سود سرمایه گذاری های انجام شده می باشد. فعالیتهای مالی این حساب مستقل معمولا با استفاده از حسابداری تعهدی تعدیل شده ثبت می شود و ترازنامه آن مانند حساب مستقل عمومی و پروژه های سرمایه ای فقط شامل دارایی های جاری و بدهیهای جاری می باشد.

حسابهای دیون بلندمدتی كه از محل منابع مالی این حساب مستقل بازپرداخت می گردند بجای انعكاس در حساب مستقل مذكور معمولا در گروه بدهیهای بلندمدت عمومی ثبت می شوند.

5- حساب مستقل وجوه دریافتی بابت خدمات خاص: این حساب كه "حساب مستقل عوارض مخصوص" نیز نامیده می شود برای ثبت عملیات حسابداری آن گروه از خدمات و تاسیسات عمومی نگهداری می شود كه تمام یا قسمتی از منابع مالی ایجاد یا تحصیل آنها از محل مالیاتها، عوارض و یا سایر وجوه وصولی از صاحبان اموال و مستغلات استفاده كننده از خدمات و تاسیسات مذكور تامین می شود.

وجوه قابل وصول از صاحبان اموال منتفع از تاسیسات ایجاد شده ممكن است توسط سازمان دولتی به اقساط طویل المدت دریافت شود بنابراین احتمال دارد این حساب مستقل وامهایی از بانكها و سایر موسسات مالی دریافت نماید. سود و بهره وامهای دریافتی معمولا به حساب هزینه دوره مالی كه موعد پرداخت آنها فرا رسیده است منظور می گردد. به همین ترتیب شناخت درامد حاصل از مالیاتها و عوارض قابل وصول از صاحبان اموال در سالی كه موعد دریافت آنها فرارسیده است صورت می گیرد.

دارائی های ثابتی كه از محل منابع مالی مستقل وجوه دریافتی بابت خدمات خاص خریداری یا احداث می شوند معمولا در این حساب مستقل ثبت نمی گردند.

 

عمر مفید این حساب معمولا تا پایان عملیات مالی مربوط به دریافت مالیاتها و عوارض مخصوص، خرید یا احداث دارایی ثابت از محل درامد مذكور و بازپرداخت دیون و وامهای دریافتی دارای تداوم باشد.

خصوصیات مشترك حسابهای مستقل برای وجوه دولتی:

1- گردش و مصرف منابع مالی اساس حسابداری حسابهای مستقل برای وجوه دولتی را تشكیل می دهند

2- درامدهای حسابهای مستقل برای وجوه دولتی معمولا با مبنای حسابداری نقدی یا تعهدی تعدیل شده و هزینه های حسابهای مستقل برای وجوه دولتی با حسابداری تعهدی یا نقدی تعدیل شده در حسابها منعكس می شود.

3- وصول درامدها و انجام هزینه های حسابهای مستقل برای وجوه دولتی تابع محدودیتها و مقررات بودجه ای و قانونی حسابهای مستقل مذكور می باشند. بنابراین سیستم حسابداری این حسابهای مستقل باید كنترل بودجه ای مناسب به خصوص در ورد هزینه ها را ایجاد نماید.

4- فقط اقلامی به عنوان دارایی در حسابها و ترازنامه های حسابهای مستقل برای وجوه دولتی ثبت می شوند كه به صورت وجوه نقد یا قابل تبدیل به وجوه نقد در عملیات عادی دوره جاری باشند. همچنین اقلامی به عنوان بدهی در ترازنامه های حسابهای مستقل مذكور ثبت می شوند كه از محل دارایی های جاری مورد بحث قابل پرداخت باشند. بنابراین موجودی اموال و دارایی های ثابت و بدهیهای بلندمدت معمولا در حسابها و صورتهای مالی حسابهای مستقل برای وجوه دولتی نشان داده نمی شوند.

5- در حسابهای مستقل برای وجوه دولتی مابه التفوت میان داراییها و بدهیها "ارزش ویژه حساب مستقل" نامیده می شود. قسمتی از ارزش ویژه هر حساب مستقل ممكن است برای مصارف معین اختصاص داده نشده است " مازاد حساب مستقل" یا " مازاد تخصیص نیافته" نامیده می شود.

حسابهای مستقل برای وجوه سرمایه ای: واحدهای حسابداری مستقلی هستند كه حسابها و صورتهای مالی آنها مشابه با موسسات بازرگانی می باشد و معمولا شمل حسابهای مستقل زیر می باشند:

1- حساب مستقل خدمات و تداركات داخلی 2- حساب مستقل انتفاعی

1- حساب مستقل خدمات و تداركات داخلی: این حسابها جهت ثبت فعالیتهای مالی مربوط به وجوه و درامدهایی كه به منظور ارائه خدمات و كالا به سایر سازمانهای دولتی یا حسابهای مستقل تفكیك گردیده اند نگهداری می شود. هدف مالی این حساب مستقل معمولا دریافت قیمت تمام شده خدمات و كالای ارائه شده به علاوه سود كافی برای جایگزین نمودن موجودیها و دارایی هایی است كه در عملیات عادی و جاری مورد استفاده قرار می گیرند.

2- حساب مستقل انتفاعی: عملیات حسابداری مربوط به وجوه و منابعی كه جهت ارائه خدمات و كالا به مردم در مقابل دریافت قیمت تمام شده خدمات به علاوه سود كافی برای جایگزین نمودن و نگهداری موجودی ها و تاسیسات در این حساب ثبت می گردند.

در این حساب فعالیتها و عملیات مربوط به ارائه خدمات به نحوی مشابه با موسسات بازرگانی تامین مالی می شوند و عمر این حساب مستقل نیز نامحدود است.

خصوصیات مشترك حسابهای مستقل برای وجوه سرمایه ای:

1- بودجه باید به منظور اعمال كنترل بودجه ای برای حسابهای مستقل وجوه سرمایه ای تهیه شود ولی نگهداری حسابهای بودجه ای در سیستمهای حسابداری حسابهای مستقل مذكور الزامی نیست.

2- مانند موسسات بازرگانی، داراییهای جاری و بلندمدت و نیز بدهی های جاری و بلندمدت متعلق به حسابهای مستقل برای وجوه سرمایه ای باید در حسابها و ترازنامه حساب مستقل مذكور منعكس گردد.

3- حسابهای مستقل برای وجوه سرمایه ای دارای صورتحسابهای سود و زیان می باشند كه در آنها درامدها و هزینه هایی كه با مبنای حسابداری تعهدی كامل ثبت گردیده اند منعكس می شود

حساب مستقل برای وجوه امانی:

واحدهای حسابداری و مالی مستقلی هستند كه سازمان دولتی نگهدارنده آنها ملزم می باشد فعالیتهای مربوط به وجوه و اموالی را كه بدون داشتن حق مالكیت بر آنها برای مصارف خاص در اختیار خود گرفته است در آنها ثبت نماید. 

منابع اصلی حساب مستقل برای وجوه امانی:

1- وجوه دریافتی توسط صندوقهای بازنشستگی، وظیفه، تامین اجتماعی، پس انداز، بیمه و غیره از كاركنان دولت و از محل اعتبارات مصوب سازمانهای دولتی طبق مقررات مربوط

2- مالیاتها، عوارض و سایر وجوه دریافتی توسط یك سازمان دولتی با حساب مستقل به نمایندگی از طرف دولت و سایر سازمانها و حسابهای مستقل

3- سپرده هایی كه به عنوان تضمین یا وثیقه در اجرای مقررات و قراردادهای منعقده توسط سازمانها و حسابهای مستقل از اشخاص حقوقی و حقیقی دریافت می شوند.

4- هدایا، كمكها و اعانات دریافتی توسط سازمانها و حسابهای مستقل جهت صارف خاص

5- درامدها و منابع حاصل از سرمایه گذاریهای انجام شده در سهام شركتها، اوراق قرضه، اموال غیرمنقول و غیره

6- وجوه و اموال موقوفه كه برای مصارف خاص در اختیار سازمان دولتی قرار می گیرد.

انواع حسابهای مستقل برای وجوه امانی:

1- حساب مستقل وجوه امانی قابل مصرف

2- حساب مستقل وجوه امانی غیرقابل مصرف

3- حساب مستقل وجوه امانی بازنشستگی

4- حساب مستقل وجوه وصولی به نمایندگی از سایر سازمانها

1- حساب مستقل وجوه امانی قابل مصرف: این حساب مستقل شامل نوعی از درامدها، داراییها و وجوه امانی است كه طبق قوانین قابل مصرف برای مقاصد معین می باشد.

2- حساب مستقل وجوه امانی غیرقابل مصرف: این حساب مستقل شامل نوعی از وجوه و داراییهای امانی می باشد كه طبق قوانین مربوط اصل منابع آنها را نمی توان مصرف نمود ولی درامدهای آن ممكن است قابل مصرف یا غیرقابل مصرف باشد. بنابراین فعالیتهای مربوط به اصل سرمایه كه برای مقاصد خاص نگهداری می شود، در این حساب مستقل ثبت می گردد و درامدهای خالص حاصل از اصل سرمایه وجوه امانی غیرقابل مصرف معمولا به یك حساب مستقل قابل مصرف انتقال داده می شود تا به مصارف خاص خود برسد.

 3- حساب مستقل وجوه امانی بازنشستگی: این حساب مستقل شامل حسابهای متوازن مربوط به صندوق بازنشستگی متعلق به كاركنان دولت می باشد. درامدها و هزینه های مربوطه چه اصل منبع قابل مصرف یا غیرقابل مصرف باشد در همین حساب ثبت می گردد.

 4- حساب مستقل وجوه وصولی به نمایندگی از سایر سازمانها: در این حساب مستقل فعالیتهای مالی مربوط به وجوه و درامدهایی كه توسط یك سازمان دولتی به نمایندگی از سایر سازمانهای دولتی وصول می شوند ثبت می گردد.حساب مستقل مذكور معمولا مازاد ندارد زیرا وجوه وصولی برای سایر سازمانهای دولتی بلافاصله یا بعد از مدتی عینا به حسابهای آنها منتقل می شود. در سازمانهای دولتی اكثر كشورها فعالیتهای مالی مربوط به این حساب مستقل در حساب مستقل عمومی یا سایر حسابهای مستقل برای وجوه دولتی با استفاده از حسابداری تعهدی تعدیل شده ثبت می گردند و از نگهداری حساب مستقل خاص برای وجوه مذكور اكثرا خودداری می گردد.

خصوصیات مشترك حسابهای مستقل برای وجوه امانی:

1- حسابداری حساب مستقل وجوه امانی قابل مصرف و حساب مستقل وجوه وصولی به نمایندگی از سایر سازمانها اساسا با حسابداری حسابهای مستقل وجوه دولتی مشابه است.

2- حسابداری حساب مستقل وجوه امانی غیرقابل مصرف و حساب مستقل وجوه امانی بازنشستگی اساسا مشابه با حسابداری حسابهای مستقل وجوه انتفاعی می باشد.



  • بروغني
  • دانلود افزار